{"id":3193,"date":"2022-02-05T12:47:52","date_gmt":"2022-02-05T12:47:52","guid":{"rendered":"https:\/\/elg.is\/?p=3193"},"modified":"2022-02-05T12:47:53","modified_gmt":"2022-02-05T12:47:53","slug":"perlur-sudurnesja-a-slodum-utilegumanna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/elg.is\/?p=3193","title":{"rendered":"Su\u00f0urnesjaperlur: \u00c1 sl\u00f3\u00f0um \u00fatilegumanna"},"content":{"rendered":"\n<p> <strong>Fyrr \u00e1 \u00f6ldum st\u00f3\u00f0 \u00edb\u00faum landsins stuggur af \u00f3bygg\u00f0unum og \u00feanga\u00f0 f\u00f3r enginn nema af br\u00fdnni nau\u00f0syn. \u00dej\u00f3\u00f0tr\u00fain \u00e1tti s\u00e9r sterkar r\u00e6tur \u00ed vitund \u00fej\u00f3\u00f0arinnar og samkv\u00e6mt henni gat alls kyns utangar\u00f0s ill\u00fe\u00fd\u00f0i or\u00f0i\u00f0 \u00e1 vegi manns, hvort sem \u00fea\u00f0 var \u00feessa heims e\u00f0a annars. Tali\u00f0 var a\u00f0 \u00ed leyndum d\u00f6lum inn \u00e1 milli j\u00f6kla byggju \u00fatilegumenn, jafnvel heil samf\u00e9l\u00f6g \u00feeirra.&nbsp; Sl\u00e6mar heimtur \u00e1 haustin \u00fdttu undir \u00feessar s\u00f6gusagnir og margar \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6gur greina fr\u00e1 tilvist \u00fatilegumanna og samskiptum \u00feeirra vi\u00f0 bygg\u00f0af\u00f3lk. Fr\u00e6gustu \u00fatlagar \u00cdslands eru \u00e1n efa Fjalla-Eyvindur og Halla og eru \u00fdmis \u00f6rnefni vi\u00f0 \u00feau kennd sem og anna\u00f0 utangar\u00f0sf\u00f3lk sem leita\u00f0i skj\u00f3ls \u00ed \u00f3bygg\u00f0um eftir a\u00f0 hafa komist \u00ed kast vi\u00f0 yfirvaldi\u00f0. Su\u00f0urnesin voru ekki alveg laus vi\u00f0 fyrri alda \u00fatilegumenn \u00fe\u00f3 ekki fari miklum s\u00f6gum af \u00feeim. Eitthva\u00f0 koma \u00feeir vi\u00f0 s\u00f6gu samt og jafnvel m\u00e1 greina ummerki eftir tilvist \u00feeirra ef betur er a\u00f0 g\u00e1\u00f0.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u00datilegumannabygg\u00f0 \u00ed Sundv\u00f6r\u00f0uhrauni?<\/p>\n\n\n\n<p> \u00cd Sundv\u00f6r\u00f0uhrauni, skammt fr\u00e1 Eldv\u00f6rpum um 5 km fr\u00e1 Grindav\u00edk, er \u00feyrping hla\u00f0inna byrgja sem g\u00e6tu hafa h\u00fdst samf\u00e9lag \u00fatilegumanna. \u00deau fundust fyrir tilviljun \u00e1ri\u00f0 1872, vel falin \u00fear sem \u00feau \u00ed fjarl\u00e6g\u00f0 renna saman vi\u00f0 hraunja\u00f0arinn og greinilega aldag\u00f6mul. Ekki hafa fundist neinar heimildir um \u00feessi byrgi en \u00feau hafa veri\u00f0 nefnt \u201eTyrkjabyrgin\u201c \u00fev\u00ed helsta kenningin fyrir tilvist \u00feeirra er s\u00fa a\u00f0 \u00feorpsb\u00faar \u00ed Grindav\u00edk hafi hla\u00f0i\u00f0 \u00feau til a\u00f0 nota sem felusta\u00f0 ef vart yr\u00f0i vi\u00f0 \u201eTyrkina\u201c sem v\u00f6ktu skelfingu og \u00f3gn vi\u00f0 \u00edb\u00faanna eftir a\u00f0 \u00feeir ger\u00f0u strandh\u00f6gg sumari\u00f0 1627. F\u00f3ru \u00feeir um r\u00e1nshendi og h\u00f6f\u00f0u f\u00f3lk \u00e1 brott me\u00f0 s\u00e9r. \u00ddmsir fr\u00e6\u00f0imenn hafa sko\u00f0a\u00f0 \u00feessi byrgi og velt v\u00f6ngum yfir tilur\u00f0 \u00feeirra, menn eins og \u00deorvaldur Thoroddsen 1883, Brynj\u00falfur J\u00f3nsson 1903, J\u00f3hann Briem 1950 og fleiri. \u00deeir vir\u00f0ast \u00e1 einu m\u00e1li um a\u00f0 \u00fearna hafi einhverjir fali\u00f0 sig e\u00f0a \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 fela sig. Hins vegar er ekkert h\u00e6gt a\u00f0 segja um \u00fea\u00f0 me\u00f0 vissu hvort \u00fea\u00f0 hafi veri\u00f0 \u00fatilegumenn \u00e1 fl\u00f3tta undan r\u00e9ttv\u00edsinni e\u00f0a \u00f3ttaslegnir \u00edb\u00faar undan erlendum r\u00e6ningjum. Hvorutveggja er eiginlega jafn sennilegt \u00fev\u00ed gamlar sagnir greina fr\u00e1 \u00fatilegum\u00f6nnum \u00e1 \u00feessum sl\u00f3\u00f0um, samanber \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6guna af h\u00f3pi \u00fatilegumanna sem \u00e1ttu a\u00f0 hafa haldi\u00f0 til \u00ed hinnu miklu gj\u00e1 uppi \u00e1 \u00deorbjarnarfelli og var s\u00ed\u00f0an vi\u00f0 \u00fe\u00e1 kennd, nefnd \u00dej\u00f3fagj\u00e1. St\u00e1lu \u00feeir f\u00e9 af Grindv\u00edkingum og ger\u00f0u \u00feeim l\u00edfi\u00f0 leitt.  Sau\u00f0a\u00fej\u00f3farnir n\u00e1\u00f0ust og voru, samkv\u00e6mt s\u00f6gunni, hengdir \u00ed klettum undir Hagafelli, austan \u00deorbjarnarfells og heita \u00fear s\u00ed\u00f0an G\u00e1lgaklettar. Nefnd hafa veri\u00f0 fleiri d\u00e6mi en Tyrkjar\u00e1ni\u00f0 sem tilefni til a\u00f0 felast, t.d. bardagi \u00dej\u00f3\u00f0verja og Englendinga \u00ed Grindav\u00edk 1532 og \u00fej\u00f3\u00f0sagan um \u00f3aldaflokk \u00e1 Reykjanesskaga sem kalla\u00f0ir voru Junkarar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DJI_0903-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3195\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DJI_0903-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DJI_0903-300x169.jpg 300w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DJI_0903-768x432.jpg 768w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/DJI_0903.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><strong><em>Hluti byrgjanna \u00ed Sundv\u00f6r\u00f0uhrauni. \u00dearna hafa einhverjir fali\u00f0 sig e\u00f0a \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 fela sig.<\/em><\/strong><br \/>___________________________________________________________________<br \/><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"771\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/tyrkjabyrgi3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3196\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/tyrkjabyrgi3.jpg 800w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/tyrkjabyrgi3-300x289.jpg 300w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/tyrkjabyrgi3-768x740.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Vel valin sta\u00f0setning<\/p>\n\n\n\n<p> \u00d3mar Ragnarsson greindi fr\u00e1 \u00feessum byrgjum og l\u00fdsti \u00feeim \u00ed Stiklu\u00fe\u00e6tti \u00e1ri\u00f0 1988. \u00cd \u00fe\u00e6ttinum velti hann \u00fev\u00ed fyrir s\u00e9r hvort \u00fearna hafi m\u00f6gulega veri\u00f0 \u00fatilegumannabygg\u00f0. Ekki s\u00e9 l\u00edklegt a\u00f0 \u00fearna hafi veri\u00f0 haft \u00ed seli \u00fev\u00ed \u00ed mosav\u00f6xnu hrauninu er varla stingandi str\u00e1 a\u00f0 b\u00edta fyrir b\u00fasmala. Eitt byrgi\u00f0 vakti s\u00e9rstaka athygli \u00d3mars en \u00fea\u00f0 er \u00fer\u00edskipt \u00feannig a\u00f0 \u00feeir sem \u00ed \u00fev\u00ed dv\u00f6ldu munu hafa haft gott \u00fats\u00fdni \u00e1 \u00ferj\u00e1 vegu, hugsanlega til a\u00f0 ekki v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 koma \u00feeim a\u00f0 \u00f3v\u00f6rum. Bj\u00f6rn \u00deorsteinsson, pr\u00f3fessor \u00ed sagnfr\u00e6\u00f0i, l\u00fdsir byrgjunum \u00ed bla\u00f0agrein \u00e1ri\u00f0 1950 og finnst \u00feetta \u201e\u00fer\u00edb\u00fdli\u201c einkar forvitnilegt en hann segir me\u00f0al annars: \u201e<em>\u00deessar t\u00e6ttur eru \u00fe\u00e6r langmerkustu sinnar tegundar, sem fundizt hafa, og sumar \u00feeirra svo kyndugar, a\u00f0 engum getum er h\u00e6gt a\u00f0 lei\u00f0a a\u00f0 \u00fev\u00ed, til hvers \u00fe\u00e6r hafa veri\u00f0 nota\u00f0ar. Eitt af \u00feessum fur\u00f0uverkum er r\u00fast, sem minnir einna helzt \u00e1 sk\u00fdlin \u00e1 \u00e1fangast\u00f6\u00f0um str\u00e6tisvagnanna. \u00deetta eru \u00ferj\u00e1r skeifulaga t\u00e6ttur, sem sn\u00faa g\u00f6flunum saman, en um 120 gr\u00e1\u00f0a horn myndast milli opanna\u201c.<br \/><\/em> \u00d3mar vekur athygli \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 gluggarnir v\u00edsa alltaf yfir a\u00f0 \u00f6\u00f0ru byrgi, hugsanlega me\u00f0 tilliti til merkjasendinga.&nbsp; St\u00e6rsta byrgi\u00f0 er \u00ed kvos vi\u00f0 hraunja\u00f0arinn og betur fali\u00f0 en \u00f6nnur. \u00dar \u00fev\u00ed hefur veri\u00f0 h\u00e6gt a\u00f0 sj\u00e1 milli allra byrgjanna. Uppi \u00e1 hraunbr\u00faninni er svo byrgi \u00fear sem g\u00e6ti hafa veri\u00f0 var\u00f0sta\u00f0a enda s\u00e9st \u00fea\u00f0an vel til allra \u00e1tta. \u00d3mar telur a\u00f0 byrgjunum hafi veri\u00f0 dreift um sv\u00e6\u00f0i\u00f0 svo ekki v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 koma \u00f6llum a\u00f0 \u00f3v\u00f6rum \u00ed einu og f\u00f3lk g\u00e6ti fl\u00fai\u00f0 inn \u00ed \u00fafi\u00f0 hrauni\u00f0 \u00fear sem au\u00f0velt var a\u00f0 felast.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u00datilegumenn fara r\u00e1nshendi \u00e1 Vatnsleysustr\u00f6nd<\/p>\n\n\n\n<p> Til eru heimildir um \u00ferj\u00e1 \u00fatilegumenn \u00e1 Su\u00f0urnesjum laust eftir aldam\u00f3tin 1700. \u00de\u00e1 var miki\u00f0 hall\u00e6ri \u00ed landinu eftir langvarandi \u00f3t\u00ed\u00f0, aflabrest, fj\u00e1rfelli og har\u00f0indi. Svarf mj\u00f6g a\u00f0 f\u00f3lki og margir f\u00e9llu \u00far hungri og hor. Vi\u00f0 sl\u00edkt bjargarleysi og eymdar\u00e1stand&nbsp; f\u00f3r margt f\u00f3lk \u00e1 vergang og &nbsp;reyndu sumir a\u00f0 halda \u00ed s\u00e9r l\u00edft\u00f3runni me\u00f0 stuldum. Einn \u00feeirra var J\u00f3n \u00de\u00f3r\u00f0arson \u00ed Eystri-Hreppi. Haf\u00f0i hann or\u00f0i\u00f0 uppv\u00eds a\u00f0 \u00fej\u00f3fna\u00f0i og veri\u00f0 str\u00fdktur og brennimerktur af \u00feeim s\u00f6kum. \u00c1 allraheilagramessu 1702 t\u00f3k hann sig upp og f\u00f3r \u00e1 vergang. Sl\u00f3st \u00ed f\u00f6r me\u00f0 honum unglingspiltur, G\u00edsli Oddson a\u00f0 nafni. \u00c1 flakki um sveitir Borgarfjar\u00f0ar var\u00f0 J\u00f3n \u00deorl\u00e1ksson \u00far Landeyjum \u00e1 vegi \u00feeirra. \u00c1kv\u00e1\u00f0u \u00feeir a\u00f0 halda h\u00f3pinn og leita s\u00e9r fanga me\u00f0 stuldum, ef ekki vildi betur til. Fara \u00feeir stelandi su\u00f0ur um Hvalfjar\u00f0arstr\u00f6nd, Kj\u00f3s og Mosfellssveit og alla lei\u00f0 su\u00f0ur \u00e1 Vatnsleysustr\u00f6nd. \u00dear st\u00e1lu \u00feeir s\u00ed\u00f0ast fr\u00e1 J\u00f3ni \u00c1rnasyni \u00ed Flekkuv\u00edk en \u00e1\u00f0ur h\u00f6f\u00f0u \u00feeir fari\u00f0 r\u00e1nshendi \u00e1 14 b\u00e6jum \u00e1 lei\u00f0 sinni. Fr\u00e1 J\u00f3ni st\u00e1lu \u00feeir 8 h\u00e1karlalykkjum, \u00fdmsu matarkyns og h\u00e1lstrefli. Me\u00f0 \u00feennan feng, til vi\u00f0b\u00f3tar vi\u00f0 \u00feann sem \u00feeir h\u00f6f\u00f0u \u00e1\u00f0ur stoli\u00f0, h\u00e9ldu \u00feeir upp um hei\u00f0i og hrei\u00f0ru\u00f0u um sig \u00ed hellissk\u00fata vi\u00f0 Selsvelli skammt fr\u00e1 Tr\u00f6lladyngju, \u00e1kve\u00f0nir \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 leggjast \u00fat og lifa af stuldum. Komi\u00f0 var vor og f\u00e9 um allan afr\u00e9ttinn og munu \u00feeir eflaust hafa hugsa\u00f0 s\u00e9r gott til gl\u00f3\u00f0arinnar hva\u00f0 \u00fea\u00f0 var\u00f0ar. \u00c1 \u00feeim d\u00f6gum voru Selsvellir \u00ed alfaralei\u00f0 og ekki er \u00f3l\u00edklegt a\u00f0 \u00feeir hafi vali\u00f0 \u00feessa sta\u00f0setningu til a\u00f0 eiga h\u00e6gara me\u00f0 a\u00f0 sitja fyrir \u00feeim sem lei\u00f0 \u00e1ttu um sv\u00e6\u00f0i\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5418-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3197\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5418-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5418-300x200.jpg 300w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5418-768x512.jpg 768w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5418.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><strong><em>Vi\u00f0 forna t\u00f3ft \u00e1 Selsv\u00f6llum sunnan Tr\u00f6lladyngju. \u00dearna var \u00e1\u00f0ur alfaralei\u00f0 og ur\u00f0u bygg\u00f0amenn flj\u00f3tt varir vi\u00f0 \u00fej\u00f3fanna sem fari\u00f0 h\u00f6f\u00f0u r\u00e1nshendi \u00e1 Vatnsleysustr\u00f6nd.<\/em><\/strong><br \/>______________________________________________________________<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u00datilegumannab\u00e6li \u00ed helli<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1rni \u00d3la greinir fr\u00e1 afdrifum \u00feessa f\u00e9lagsskapar \u00ed b\u00f3kinni Fr\u00e1sagnir fr\u00e1 \u00e1rinu 1955 og vi\u00f0 gr\u00edpum h\u00e9r ni\u00f0ur \u00ed fr\u00e1s\u00f6gn hans:<br \/>\u201eEkki h\u00f6f\u00f0u \u00feeir hafzt lengi vi\u00f0 \u00fearna, er Hallur Sigmundsson, b\u00f3ndi \u00e1 \u00cds\u00f3lfssk\u00e1la var\u00f0 \u00feeirra var. \u00de\u00f3tti honum \u00feetta illir gestir og ekki tilhl\u00f6kkunarefni a\u00f0 hafa \u00fe\u00e1 \u00ed n\u00e1b\u00fdli vi\u00f0 sig. Ekki t\u00f3k hann \u00fe\u00f3 \u00fea\u00f0 r\u00e1\u00f0 a\u00f0 segja til \u00feeirra, heldur f\u00f3r \u00e1 fund \u00feeirra og \u00e1taldi \u00fe\u00e1 fyrir a\u00f0 hafa sezt \u00fearna a\u00f0. Kalla\u00f0i hann \u00fea\u00f0 hi\u00f0 mesta \u00f3r\u00e1\u00f0 fyrir \u00fe\u00e1, \u00fev\u00ed a\u00f0 bygg\u00f0amenn mundu br\u00e1tt ver\u00f0a \u00feeirra varir og veita \u00feeim a\u00f0g\u00f6ngu. En \u00fear sem hann var einn, en \u00feeir \u00fer\u00edr, mun honum ekki hafa litizt r\u00e1\u00f0legt a\u00f0 hafa \u00ed h\u00f3tunum vi\u00f0 \u00fe\u00e1. Skildi svo me\u00f0 \u00feeim \u00f3happalaust.<br \/>\u00deeim \u00fatilegum\u00f6nnum mun n\u00fa ekki hafa litizt \u00e1 a\u00f0 vera \u00fearna lengur, \u00fev\u00ed vel gat svo fari\u00f0, a\u00f0 Hallur v\u00edsa\u00f0i \u00e1 felusta\u00f0 \u00feeirra. T\u00f3ku \u00feeir sig \u00fev\u00ed upp og fluttu sig lengra nor\u00f0ur me\u00f0 fjallinu og settust a\u00f0 \u00ed helli, sem var skammt fr\u00e1 Hvernum eina, en hann er \u00ed hrauninu milli Selsvalla og H\u00f6skuldarvalla, e\u00f0a vestur af Tr\u00f6lladyngju. Var hellir \u00feessir betri en hinn fyrri, en skammt fr\u00e1 alfaravegi sem hinn. Vatn er \u00fearna ekkert, og hafa \u00feeir \u00fev\u00ed anna\u00f0hvort or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 s\u00e6kja \u00fea\u00f0 nor\u00f0ur \u00ed Sog e\u00f0a \u00fe\u00e1 su\u00f0ur \u00e1 Selsv\u00f6llu. L\u00edti\u00f0 hefir og veri\u00f0 \u00fearna um eldsneyti, varla anna\u00f0 en mosi, en vera m\u00e1, a\u00f0 \u00feeir hafi so\u00f0i\u00f0 mat sinn vi\u00f0 hverahita, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fdmsir hverir eru \u00e1 \u00feessum sl\u00f3\u00f0um\u201c.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"693\" height=\"1023\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5434.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3198\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5434.jpg 693w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5434-203x300.jpg 203w\" sizes=\"(max-width: 693px) 100vw, 693px\" \/><figcaption><strong><em>Hausk\u00fapa rollu ofan \u00e1 veggjarbroti \u00e1 Selsv\u00f6llum. H\u00f6f\u00f0u \u00fej\u00f3farnir r\u00e6nt \u00feremur sau\u00f0um<\/em><\/strong><br \/><strong><em> \u00ed afr\u00e9ttinum er <\/em><\/strong><strong><em>til \u00feeirra n\u00e1\u00f0ist.<\/em><\/strong><br \/>__________________________________________________________<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\"><br \/>J\u00f3n \u00ed Flekkuv\u00edk safnar li\u00f0i<\/p>\n\n\n\n<p> \u201eEinn g\u00f3\u00f0an ve\u00f0urdag, sk\u00f6mmu eftir a\u00f0 \u00feeir h\u00f6f\u00f0u sezt \u00fearna a\u00f0, f\u00f3r um veginn fer\u00f0ama\u00f0ur austan \u00far Fl\u00f3a \u00ed \u00c1rness\u00fdslu, er B\u00e1r\u00f0ur h\u00e9t Gunnarsson. \u00c1tti hann s\u00e9r einskis ills von og vissi ekki fyrri til en \u00fer\u00edr stigamenn settust a\u00f0 honum. R\u00e6ndu \u00feeir af honum tveimur lj\u00e1um, hettu, vetrungsskinni, buxum, sj\u00f3sk\u00f3m, fernum sk\u00e6\u00f0um og einhverju fleira. Komst B\u00e1r\u00f0ur svo fr\u00e1 \u00feeim slyppur og snau\u00f0ur.<br \/>\u00derj\u00e1r vikur voru \u00fatilegumennirnir \u00fearna og r\u00e6ndu auk \u00feessa \u00e1 \u00feeim t\u00edma \u00feremur sau\u00f0um til matar s\u00e9r.<br \/> Sj\u00e1lfsagt hefur B\u00e1r\u00f0ur ekki sagt s\u00ednar farir sl\u00e9ttar, er hann kom til mannabygg\u00f0a, \u00fev\u00ed a\u00f0 br\u00e1tt fr\u00e9ttist \u00fea\u00f0, hverjir \u00f3aldamenn voru komnir \u00fear \u00ed sveit. J\u00f3n \u00ed Flekkuv\u00edk, sem fyrstur haf\u00f0i or\u00f0i\u00f0 fyrir bar\u00f0inu \u00e1 \u00feeim, t\u00f3k s\u00e9r \u00fe\u00e1 fyrir hendur a\u00f0 safna li\u00f0i og veita \u00feeim a\u00f0f\u00f6r. Ur\u00f0u \u00feeir t\u00f3lf saman og h\u00f6f\u00f0u tv\u00e6r byssur og eitthva\u00f0 fleira vopna. Var \u00feetta viku fyrir Al\u00feingi. F\u00f3r n\u00fa \u00feessi h\u00f3pur til fjalla og kom a\u00f0 hellinum svo a\u00f0 \u00fatilegumenn voru \u00fear allir inni. J\u00f3n skora\u00f0i \u00e1 \u00fe\u00e1 til \u00fatg\u00f6ngu og a\u00f0 gefast upp en \u00feeir sv\u00f6ru\u00f0u engu. \u00de\u00e1 greip J\u00f3n til byssu sinnar og kalla\u00f0i h\u00e1tt, a\u00f0 hann skyldu skj\u00f3ta inn \u00ed hellinn. Ger\u00f0i hann \u00fea\u00f0 til a\u00f0 hr\u00e6\u00f0a \u00fe\u00e1 og l\u00e1ta \u00fe\u00e1 halda a\u00f0 allir v\u00e6ri \u00feeir vopna\u00f0ir byssum, \u00fe\u00f3tt byssurnar v\u00e6ru ekki nema tv\u00e6r. Skaut svo J\u00f3n inn \u00ed hellinn og h\u00e6f\u00f0i hettuna \u00e1 h\u00f6f\u00f0i J\u00f3ns \u00deorl\u00e1kssonar, svo a\u00f0 h\u00fan fauk af honum, en manninn saka\u00f0i ekki. \u00de\u00e1 guggnu\u00f0u \u00feeir \u00fatilegumenn, er \u00feeir s\u00e1u hver alvara var h\u00e9r \u00e1 fer\u00f0um, og g\u00e1fust upp. Voru \u00feeir n\u00e6st fluttir til Bessasta\u00f0a\u201c.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5443-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3199\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5443-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5443-300x200.jpg 300w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5443-768x512.jpg 768w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_5443.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><strong><em>G\u00f6nguf\u00f3lk \u00e1 fer\u00f0 um Selsvelli, hvar \u00fatilegumenn h\u00f6f\u00f0ust vi\u00f0.<\/em><\/strong><br \/>____________________________________________________________<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Henging og h\u00fd\u00f0ing <\/p>\n\n\n\n<p>Samkv\u00e6mt fr\u00e1s\u00f6gn \u00c1rna \u00d3la var \u00feinga\u00f0 \u00ed m\u00e1lum \u00fatilegumannanna \u00feriggja \u00ed K\u00f3pavogi en daginn \u00e1\u00f0ur en d\u00f3mur var upp kve\u00f0inn t\u00f3kst J\u00f3ni \u00deorkelssyni a\u00f0 brj\u00f3tast \u00far j\u00e1rnum \u00e1 Bessast\u00f6\u00f0um. N\u00e1\u00f0ist hann aftur. D\u00f3mur var kve\u00f0inn upp yfir \u00feeim hinn 6. j\u00fal\u00ed og voru \u00feeir fluttir til Al\u00feingis \u00fear sem m\u00e1l \u00feeirra var teki\u00f0 fyrir \u00feann 11. j\u00fal\u00ed. Voru \u00feeir J\u00f3narnir b\u00e1\u00f0ir d\u00e6mdir til hengingar en s\u00f6kum ungs aldurs var l\u00edfi G\u00edsla Oddsonar \u00feyrmt. Hann var samt d\u00e6mdur til h\u00fd\u00f0ingar, \u201ea\u00f0 n\u00e6st gengi l\u00edfi hans og sendast s\u00ed\u00f0an \u00e1 s\u00edna sveit og \u00fear reynt a\u00f0 halda honum a\u00f0 vinnu\u201c. \u00dea\u00f0 var svo hinn 13. j\u00fal\u00ed 1703 sem d\u00f3minum var fulln\u00e6gt \u00e1 \u00deingv\u00f6llum. Auk \u00feess var einn \u00f3g\u00e6fuma\u00f0ur \u00far Borgarfir\u00f0i til l\u00e1tinn dingla \u00ed g\u00e1lganum fyrir s\u00f6mu sakargiftir og hinir tveir.<br \/>\u201e\u00deetta voru d\u00e6mdir \u00f3b\u00f3tamenn, en \u00ed raun r\u00e9ttri voru \u00feeir p\u00edslarvottar \u00fej\u00f3\u00f0ar sinnar\u201c, skrifar \u00c1rni. \u201e\u00cdslendingar eru ekki \u00fej\u00f3far n\u00e9 \u00f3b\u00f3tamenn a\u00f0 e\u00f0lisfari. En vegna \u00feess a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in haf\u00f0i veri\u00f0 svipt \u00f6llu frelsi af einr\u00e6\u00f0isstj\u00f3rn, sem hugsa\u00f0i um \u00fea\u00f0 eitt a\u00f0 hafa sem allra mest upp \u00far \u00feegnunum, eins og allra einr\u00e6\u00f0isstj\u00f3rna er si\u00f0ur, var svo komi\u00f0 \u00ed \u00feessu fagra landi, a\u00f0 f\u00f3lki\u00f0 hrundi ni\u00f0ur \u00far hungri. En \u00feeir, sem ekki vildu ver\u00f0a hungurmor\u00f0a og f\u00f3ru a\u00f0 d\u00e6mi t\u00f3funnar a\u00f0 bjarga s\u00e9r eins og best gekk, voru gripnir og hengdir. Og \u00feennan fagra morgun, er s\u00f3l skein \u00e1 hau\u00f0ur og haf til sannindamerkis um, a\u00f0 \u00cdsland v\u00e6ri landa bezt, kv\u00f6ddu \u00feeir \u201edrengurinn\u201c \u00far Borgarfir\u00f0i og \u00fatilegumennirnir tveir af Reykjanesi sitt auma l\u00edf, hangandi \u00ed g\u00e1lgum \u00e1 helgista\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arinnar til merkis um \u00fe\u00e1 \u00f3stj\u00f3rn, sem haf\u00f0i komi\u00f0 \u00cdslandi \u00e1 kaldan klaka.<br \/>En \u00feri\u00f0ji \u00fatileguma\u00f0urinn, unglingurinn innan vi\u00f0 tv\u00edtugt, var sendur h\u00e1lfdau\u00f0ur austur \u00e1 s\u00edna sveit og hefir sj\u00e1lfsagt ekki \u00fe\u00f3tt \u00fear neinn au\u00f0f\u00fasugestur\u201c, skrifar \u00c1rni \u00d3la a\u00f0 lokum.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"613\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_0478-1024x613.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3200\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_0478-1024x613.jpg 1024w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_0478-300x179.jpg 300w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_0478-768x459.jpg 768w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_0478.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><strong><em>\u00cd helli einum \u00ed Hr\u00fatagj\u00e1rdyngjuhrauni fannst \u00feetta hla\u00f0na h\u00fdsi og heitir hellirinn \u00fev\u00ed H\u00fashellir. Ekki er \u00f3sennilegt a\u00f0 \u00fearna hafi \u00fatilegumenn hla\u00f0i\u00f0 s\u00e9r \u00edverusta\u00f0. \u00dea\u00f0 sem rennir sto\u00f0um undir \u00fe\u00e1 tilg\u00e1tu eru bein \u00ed hellinum, b\u00e6\u00f0i kindabein og st\u00f3rgripabein. \u00deau s\u00ed\u00f0arnefndu g\u00e6tu veri\u00f0 af hreind\u00fdri sem gengu villt um Reykjanesskagann fyrir um 250 \u00e1rum s\u00ed\u00f0an.<\/em><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_9925-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3201\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_9925-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_9925-300x200.jpg 300w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_9925-768x512.jpg 768w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_9925.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><strong><em>Beinin \u00ed H\u00fashelli.<\/em><\/strong><br \/>__________________________<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/IMG_5913-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3203\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/IMG_5913-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/IMG_5913-300x200.jpg 300w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/IMG_5913-768x512.jpg 768w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/IMG_5913.jpg 1080w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><strong><em>G\u00e1lgaklettar, heita \u00feessi bj\u00f6rg undir Hagafelli austan \u00deorbjarnarfells, skammt nor\u00f0an Grindav\u00edkur. \u00d6rnefni \u00feetta er a\u00f0 v\u00ed\u00f0a um landi\u00f0 og bendir til a\u00f0 \u00e1 \u00feeim st\u00f6\u00f0um hafi l\u00f6gbrj\u00f3tar fyrri alda veri\u00f0 l\u00e1tnir gjalda gj\u00f6r\u00f0a sinna. G\u00e1lgi me\u00f0 hengingarsn\u00f6ru var settur milli klettanna \u00fear sem \u00fej\u00f3far og a\u00f0rir misindismenn voru hengdir. Sagan segir a\u00f0 einmitt \u00fearna hafi 15 sau\u00f0a\u00fej\u00f3far veri\u00f0 hengdir en \u00feeir h\u00f6f\u00f0ust vi\u00f0 \u00ed gj\u00e1nni uppi \u00e1 \u00deorbjarnarfelli, sem s\u00ed\u00f0an er nefnd \u00dej\u00f3fagj\u00e1. Eitt sinn er \u00feeir f\u00f3ru til Ba\u00f0svalla til a\u00f0 ba\u00f0a sig n\u00e1\u00f0u bygg\u00f0amenn til \u00feeirra \u00fev\u00ed b\u00f3ndasonurinn \u00e1 Hrauni, sem slegist haf\u00f0i \u00ed li\u00f0 me\u00f0 \u00fej\u00f3funum \u00e1 f\u00f6lskum forsendum, batt f\u00f6t \u00feeirra saman og l\u00e9t bygg\u00f0amenn vita<\/em><\/strong>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"900\" src=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-3207\" srcset=\"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/3.jpg 600w, https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/3-200x300.jpg 200w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption><strong><em>\u00cd \u00dej\u00f3fagj\u00e1 \u00e1 \u00deorbjarnarfelli.<\/em><\/strong><br \/>___________________________________<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><em>Upphaflega birt 23. j\u00fan\u00ed 2020<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrr \u00e1 \u00f6ldum st\u00f3\u00f0 \u00edb\u00faum landsins stuggur af \u00f3bygg\u00f0unum og \u00feanga\u00f0 f\u00f3r enginn nema af br\u00fdnni nau\u00f0syn. \u00dej\u00f3\u00f0tr\u00fain \u00e1tti s\u00e9r sterkar r\u00e6tur \u00ed vitund \u00fej\u00f3\u00f0arinnar og samkv\u00e6mt henni gat alls kyns utangar\u00f0s ill\u00fe\u00fd\u00f0i or\u00f0i\u00f0 \u00e1 vegi manns, hvort sem \u00fea\u00f0 &hellip; <a href=\"https:\/\/elg.is\/?p=3193\">Continued<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3200,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"kt_blocks_editor_width":"","jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false},"version":2}},"categories":[136],"tags":[181,93,51,179,111,178,177,176,134,180,152],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/elg.is\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/MG_0478.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p9GOIz-Pv","jetpack_likes_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3193"}],"collection":[{"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3193"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3193\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3908,"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3193\/revisions\/3908"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3200"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3193"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3193"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/elg.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3193"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}